ਸੁਰਖੀਆਂ

ਸਮੀਖਿ

ਖਾਸ ਰਿਪੋਰਟ

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖ

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਲਮ

ਕਹਾਣੀ

ਕਵਿਤਾ

ਪੱਤਰ

ਸੰਪਰਕ

    WWW 5abi.com  ਸ਼ਬਦ ਭਾਲ

 

 

   ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ


ਲਫਾਫੇ ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ

ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਲਫਾਫਿਆਂ ਨੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਲਫਾਫੇ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ, ਦੁੱਧ ਦਹੀਂ, ਕਪੜੇ, ਆਟਾ ਦਾਲ, ਕਿਤਾਬਾਂ, ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਗੋਲ ਗੱਪੇ ਵੀ। ਪਰ ਹੱਦ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹੱਦ ਤਾਂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਲਫਾਫਾ ਵਰਤ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਸੁੱਟ ਦੇਂਦੇ ਸੀ। ਇਹ ਕੂੜਾ, ਨਾਲੀਆਂ, ਸੀਵਰ ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਤਕ ਨੂੰ ਜਾਮ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਇਹ ਲਫਾਫੇ ਪਸ਼ੂ ਵੀ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਖਾਧ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲ ਲਿਬੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲਿਫਾਫੇ ਦੁਧਾਰੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੰਨ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਸੂਬਿਆਂ ਨੇ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਲ਼ਫਾਫੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਕਾਗਜ਼ ਆਦਿ ਦੇ ਲ਼ਫਾਫੇ ਹੀ ਚੱਲਣਗੇ। ਆਮ ਘਰ ਜਾਂ ਦੁਕਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਲਈ ਇਹ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਗੂੰਦ, ਲੇਟੀ ਜਾਂ ਫੈਵੀਕੋਲ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਰਗਾਕਾਰ ਜਾਂ ਚੌਰਸ ਕਾਗਜ਼ ਨੂੰ ਜੋੜ ਲਾਕੇ ਤੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਟ ਮਾਰ ਕੇ ਅੱਧੇ ਮਿੰਟ ਵਿਚ ਲਫਾਫਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਅਖਬਾਰਾਂ, ਰਸਾਲੇ, ਰਜਿਸਟਰ, ਅਣਵਿਕੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਾਗਜ਼ੀ ਰੱਦੀ ਤੋਂ ਮੁਫਤੋ ਮੁਫਤੀ ਲਫਾਫੇ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗਰੀਬ ਲੋਕ ਜਾਂ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤਾਂ,  ਇਸ ਨੂੰ ਆਮਦਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਵੀ ਬਣਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵੱਲ ਇਕ ਕਦਮ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ । (16/07/2019, 1100)

1100
ਕਿੱਥੇ ਲਾਈਏ ਰੁੱਖ

ਅੱਜਕੱਲ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਰੁੱਖ ਲਾਉਣ ਦਾ ਬੁਖਾਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਸੰਸਥਾ ਲੱਖਾਂ ਰੁੱਖ ਲਾਉਣ ਦੇ ਦਾਵੇ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਧੜਾਧੜ ਬੂਟੇ ਵੰਡੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਵਿਚਾਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁੱਛ ਲਓ, ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਕਿੱਥੇ ਰੁੱਖ ਲਾਉਣੇ ਹਨ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਚਾਰ ਸਾਲ ਸੰਭਾਲੇਗਾ ਕੌਣ? ਸਿਰਫ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਚਮਕਾਉਣ ਲਈ  ਇਸ ਭੇਡ ਚਾਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਚੋਖੀ ਕਮਾਈ ਵੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਰੁੱਖ ਲਾਉਣੇ ਸਾਡੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪੌਣ ਪਾਣੀ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਪਹਿਲੋਂ ਲੱਗੇ ਰੁਖਾਂ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੈਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੇ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਕੀੜੇ ਮਕੌੜੇ ਵੀ ਵੱਧ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕੇ ਈਕੋ ਬੈਲ਼ੰਸ ਰੱਖਣ ਲਈ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਇਲਾਕਾਈ ਵੰਡ ਕਰੇ ਤਾਂ ਕਿ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਨੁਕੂਲ ਰਹਿ ਸਕੇ। ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਲਈ ਭਾਵੁਕ ਹੋਣਾ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਜ਼ਿਮੇਵਾਰ ਹੋਣਾ ਸਿਆਣਪ ਗਿਣੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਆਓ ਰੁੱਖ ਭਾਵੇਂ ਘੱਟ ਲਾਈਏ, ਪਰ ਸਹੀ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਰੁੱਖ ਹੀ ਲਾਈਏ। (05/07/2019, 1099)

1099
ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ

ਜ਼ਮਾਨਾ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਤਕ ਹਰ ਕੋਈ ਕਾਹਲੀ ਵਿਚ ਹੈ। ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਮਾਲ ਵੇਚਣਾ ਚਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਬੰਦਾ ਨਵੀਂ ਚੀਜ਼ ਹੀ ਖਰੀਦਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ।  ਬਿਲਕੁਲ ਨਵਾ ਤੇ ਸੌਖਾ ਲੈਦ ਦੀ ਹੋੜ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਈ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਜ਼ਾ ਕਦੋਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਲੱਥਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਖੇਤੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਵਿਚ ਵੀ ਤਕਨੋਲਜੀ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੈਰ ਪਸਾਰੇ ਹਨ। ਉਪਗ੍ਰਹਿਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਚੰਲਣ ਵਾਲੇ ਟਰੈਕਟਰ। ਬਿੰਨਾ ਕਿਸੇ ਵਾਹਕ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਆਪੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਲਸੀ ਬਨਾਉਣ ਵੱਲ ਕਦਮ ਹੈ। ਆਲਸੀ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਵੱਧ ਫਜ਼ੂਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਭਾਰ ਥੱਲੇ ਦੱਬ ਹੋਕੇ ਖੁਦਕਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦਾ ਮਤਲਬ, ਵੇਹਲੇ ਹੋ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵਿਹਲ ਖੇਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਓਹੀ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਕੋਲ ਸਮੇਂ ਤੇ ਤਕਨੋਲਜੀ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਦੀ ਸਕੀਮ ਹੋਵੇਗੀ। (29/06/2019, 1098)

1098
ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਪੂਸਾ 44

ਇਸ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਝੋਨੇ ਦੀ ਲਵਾਈ ਜ਼ੋਰਾਂ ਤੇ ਹੈ। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੇਵਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਿਨੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬੋਰਾਂ ਤੇ ਢੋਲਕੀ ਖੜਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਕਿਸਮ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਅਦਾਰੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਸਾ ਝੋਨਾ ਨਹੀਂ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਨੁਕਸ ਵੀ ਗਿਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬਦਲਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵੀ ਸੁਝਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿਸਾਨ ਪੂਸਾ 44 ਦਾ ਖਹਿੜਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ, ਇਸ ਵਾਰ ਇਹਦੇ ਬੀਜ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮੰਗ ਸੀ, ਦੁਕਾਨਾਂ ਤੇ ਪਹਿਲੋਂ ਸਾਈ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਇਕ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਾਰ ਤਿੰਨ ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸਾ ਕਾਸ਼ਤ ਪੂਸਾ ਦੀ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਅਗਿਆਤ ਕਾਰਣ ਹਨ, ਜੋ ਖੇਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇ? ਜਾਂ ਕਿਉਂ ਕਿਸਾਨ ਪੂਸਾ ਨੂੰ ਹੀ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਜੇ ਅਦਾਰੇ ਫਿਕਰਮੰਦ ਹਨ ਤਾਂ ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਖੋਜ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਆਮ ਦੇਸੀ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨੀ ਪਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਹੀ ਉਹ ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਵੇਗਾ। (24/06/2019, 1097)

1097
ਖੂਹ ਬਣੇ ਭੂਤ

ਪਾਣੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਦਾ ਵਾਸਾ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਦੂਰ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਖੂਹ ਪੁੱਟਣ ਦਾ ਖਿਆਲ ਆਇਆ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਹਿਲੇ ਖੂਹ 30,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲੋਂ ਪੁੱਟੇ ਗਏ। ਇਹਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਢਿੱਗਾਂ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਾਣੀ ਲਈ ਇਸ ਵਿਚ ਬੂਝਲੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀਆਂ ਖੂਹੀਆਂ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਈਆਂ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨੂੰ ਮੱਛੀ ਮੋਟਰਾਂ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਆਮ ਲੋਕ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਪੰਜ ਇੰਚ ਦਾ ਬੋਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਰਕਾਰੀ ਬੋਰ ਵੀਹ ਇੰਚ ਤਕ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪਾਣੀ ਨਾ ਲੱਭਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਵੇਂ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਜਾੜ ਜਾਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟਾਂ ਵਿਚਲੇ ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਖੂਹ, ਖੂਹੀਆਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਬੋਰ ਜਿੱਥੇ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਭਟਕੇ ਰਾਹੀ ਜਾਂ ਬੱਚੇ ਲਈ ਭੂਤ ਬਣ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੰਗੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਲਟਕਦੀਆਂ ਮਿਲ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਕੋਲ ਹੋਰ ਬਥੇਰੇ ਝਮੇਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਇਹ ਸਾਡਾ ਹੀ ਫਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਪਏ ਇਹਨਾਂ ਲਾਵਾਰਸ ਮੌਤ ਦੇ ਖੂਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪੰਚ, ਸਰਪੰਚ, ਬੀਡੀਪੀਓ, ਕੋਂਸਲਰ, ਐਮ ਐਲ ਏ, ਐਮ ਪੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸੂਚਤ ਕਰਕੇ ਬੰਦ ਕਰਵਾਈਏ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਤਾਂ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰੇਕ ਕੋਲ ਕੈਮਰੇ ਵਾਲਾ ਫੋਨ ਹੈ, ਫੋਟੋ ਵੀ ਖਿੱਚ ਕੇ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਹਨਾਂ ਕੋਲ ਵੱਟਸਐਪ ਹੈ, ਉਹ ਸਹੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕੰਮ ਤੇ ਕੋਈ ਖਰਚਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਸਕੂਨ ਮੁਫਤ ਵਿਚ ਮਿਲੇਗਾ । (18/06/2019, 1096)

1096
ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਪਾਣੀ ?

ਪਿਛਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦਾ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਕੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਲਿਆ। ਆਓ ਅੱਜ ਗੱਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਕੁਲ ਧਰਤੀ ਚ ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਢਾਈ (2.5) ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ, ਪਰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁਲ ਵਰਤੋਂਯੋਗ ਪਾਣੀ ਦਾ 4 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹੈ। ਏਨਾ ਪਾਣੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਹੈ, ਸੋਕਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਬੰਜਰ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਆਖਰ ਕਿਉਂ ? ਦੇਸ਼ ਦੀ 33 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ, ਸਿਰਫ ਗੰਗਾ–ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰਾ–ਮੇਘਨਾ ਨਦੀ ਦਾ ਸੱਠ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤਾਜ਼ਾ ਪਾਣੀ ਹੈ। 6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ  ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚ 11 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪਾਣੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ 60 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਸਿਰਫ 29 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੀ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਕਸਾਰ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਾਡੀ 70 ਸਾਲ ਦੀ ਨਕਾਮੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ, ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਣਾਂ  ਕਰਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਯੋਜਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕੇ। ਜੇਕਰ ਅਗਲੇ 10 ਸਾਲ ਲਾ ਕੇ ਵੀ ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਜੋੜ ਲਈਆਂ ਜਾਣ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਿਰੇ ਦਾ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੇਰ ਮੇਰ ਦੀ ਝਗੜੇਬਾਜ਼ੀ ਛੱਡ ਕੇ ‘ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ’ ਦੀ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ‘ਹਾਏ ਕੀ ਹੋ ਜੂ ?’ ਦੀ ਰੱਟ ਛੱਡ ਕੇ, ‘ਆਓ ਕੁੱਝ ਕਰੀਏ’ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਈਏ। ਕੁਦਰਤ ਆਪਾਰ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇਣਾ, ਪਰ ਬੁਰਕੀ ਵੀ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪਾਉਣੀ । (07/06/2019, 1095)

1095
ਕੀ ਪਾਣੀ ਸੱਚੀਂ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇਗਾ ?

ਇਹ ਸੁਆਲ ਅੱਜ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਉੱਤੇ ਹੈ । ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਵਰਤੋ, ਪਾਣੀ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਲਾਓ ਆਦਿ ਆਦਿ, ਕੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠ ਪਿਆ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੜਾ ਮੁੱਕ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਬੰਜਰ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਕਈ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੱਚ ਹੈ ? ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਵਾਰੇ ਸਾਇੰਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਚ ਪੜ੍ਹੀ ਦਾ ਤਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ, ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਦਾ ਮੂਲ ਇਕੋ ਹੈ। ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮਿਲਕੇ ਹਨ ਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਇੰਸ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਕਾਲ ਵਿਚ ਸੀ, ਉਸ ਵਿਚ ਇਕ ਤੁਪਕੇ ਦਾ ਨਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਨਾ ਘਾਟਾ। ਇਹ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੇਗ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਾੜਾਂ ਤੋ ਪਿਘਲੀ ਬਰਫ ਤੇ ਪਿਆ ਮੀਂਹ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਰੇਤੇ ਦੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿੱਚਲੀਆਂ ਦਰਾੜਾਂ ਰਾਹੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਚਸ਼ਮੇ ਵੀ ਫੁੱਟਦੇ ਹਨ ਤੇ ਰਾਹ ਵੀ ਬਦਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਵਿਚ ਨਾ ਰੋਕੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਹੀ ਜਾਵੇਗਾ। ਕਿਸੇ ਪਹਾੜੀ ਥਾਂ ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਖੁਦਾਈ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਖਿਸਕਣ ਨਾਲ ਇਹ ਰੁਖ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਣੀ ਅਸੀਂ ਕੱਢਦੇ ਵੀ ਹਾਂ, ਆਖਰ ਉਹ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਮੁੜ, ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਹੀ ਚਲੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਪਾਣੀ ਆਪਣਾ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਕਰੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਅਗਲੀ ਗੱਲ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨੇਮ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਮੌਸਮ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਬਨਸਪਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਤੇ, ਇਸਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦੇ ਦੇ ਵਸ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਚੱਕਰ ਥੋੜੇ ਬਹੁਤੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਹੈ। ਗੱਲਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਦਸ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਲ ਵਰਤੋਂਯੋਗ ਪਾਣੀ ਦਾ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ ਇਕ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਨਲਾਇਕੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਕੀ ਪਾਣੀ ਅਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਰਿਹੇ ਹਾਂ। ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਤੇ ਸੂਝ ਨਾਲ ਵਰਤਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਡਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ । (01/06/2019, 1094)

1094

ਸੁੰਦਰਤਾ ਬੇਮਿਸਾਲ

ਹਰ ਮੌਸਮ ਦੀ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਗਰਮੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਦੋ ਖੂਬਸੁਰਤ ਰੁੱਖ, ਮਨਮੋਹਣੇ ਰੰਗ ਬਿਖੇਰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਢੱਕ ਤੇ ਦੂਸਰਾ ਹੈ ਅਮਲਤਾਸ। ਇਹ ਇਕ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਜਿਹਾ ਰੁੱਖ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਰੰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਮਲਤਾਸ ਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਖੇੜੇ ਵੰਡਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਫੁੱਲ ਕੇਰਲਾ ਰਾਜ ਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਫੁੱਲ ਹੈ, ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਤੇ, ਟਾਹਣੀਆਂ, ਫੁੱਲ, ਫਲੀਆਂ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਦਵਾਈ ਬਣਦੀ ਹੈ।  ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਖਤ ਜਾਨ ਰੁੱਖ ਹੈ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਇਸਦੇ ਬੀਜ ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਲੱਗੀਆਂ ਫਲੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਆਪ ਪਨੀਰੀ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਵੱਧਦਾ ਵੀ ਛੇਤੀ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ ਵੀ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਮੋਟਰਾਂ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਛਾਂ ਵਾਸਤੇ ਤੇ ਸੁਹੱਪਣ ਵਾਸਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ, ਦੇਸੀ ਦਵਾਈਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਚਾਰ ਪੈਸੇ ਵੀ ਕਮਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਤੇ ਲੱਗੇ ਇਹਦੇ ਰੁੱਖ, ਪਿੰਡ ਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਹੁਣਿਆਂ ਨੂੰ ਖੂਬਸੂਰਤ ਜੀ ਆਇਆਂ ਵੀ ਕਹਿਣਗੇ। (26/05/2019, 1093)

1093
ਟਾਵਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ

ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵੀ ਕਮਾਲ ਦੀ ਕੌਮ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦੇ ਮਗਰ ਪੈਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਧੂੰਆਂ ਕੱਢ ਦੇਂਦੇ ਹਾਂ, ਫੇਰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਮਾਅਨਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਕੇ, ਕੀ ਸੱਚ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਝੂਠ ਹੈ, ਕੀ ਗਲਤ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਸਹੀ ਹੈ। ਬਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅਫਵਾਹ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਕਰਕੇ, ਸੱਚ ਜਿਹਾ ਹੀ ਬਣਾ ਦੇਂਦੇ ਹਾਂ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਗੜਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਕਈਆਂ ਨੇ ਹੱਟੀਆਂ ਖੋਹਲੀਆਂ ਹੋਈਾਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਨੁੱਕਸ ਹੀ ਨੁੱਕਸ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਧਾਰਣਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪੰਛੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਘਰੇਲੂ ਚਿੜੀ, ਟਾਵਰਾਂ ਨੇ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਚਾਰ ਜ਼ੋਰਾਂ ਤੇ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਖਾ ਦੇਖੀ ਲੇਖਕ ਵੀ ਧੜਾ ਧੜ, ਕਵਿਤਾ, ਗੀਤ ਲੇਖ ਲਿਖੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਚ ਮਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਕੋਰਾ ਝੂਠ ਹੈ। ਟਾਵਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਮ ਰੇਡੀਓ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਦੇ ਲੱਗ ਪੱਗ ਹੀ ਤਰੰਗਾਂ ਛੱਡਦੇ ਹਨ ਜੋ 450 ਤੋਂ 3800 ਮੈਗਾ ਹਰਟਜ਼ ਤਕ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਮੀਟਰ ਬਾਦ ਚੌਗਣਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮਾਇਕਰੋਵੇਵ  ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਲੱਖ ਗੁਣਾਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਟਾਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਤਰੰਗਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਤੇ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ, ਕੈਂਸਰ ਲਈ ਡੀ ਐੱਨ ਏ  ਤਕ ਤਾਂ ਪਹੁੰਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ। ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਫੋਨ ਨੂੰ ਕੰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਸੁਣਨਾ, ਇਹ ਪਰਦੇ ਤੇ ਅਸਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਗੱਲ ਚਿੜੀਆਂ ਦੀ, ਉਹ ਤਾਂ ਰਹਿਣ ਲਈ ਖੋੜ੍ਹਾਂ ਭਾਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਪੱਕੇ ਘਰ ਬਣਾ ਲਏ ਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਚਿੜੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਗਈਾਆਂ। ਬਾਹਰ ਜਾਕੇ ਦੇਖੋ, ਤੋਤੇ, ਤਿੱਤਰ, ਚਿੜੀਆਂ, ਬਗਲੇ, ਬੁੱਜ, ਉੱਲੂ, ਸ਼ਿਕਰੇ, ਬਸੰਤੇ, ਗੁਟਾਰਾਂ, ਕਾਲੀ ਚਿੜੀ, ਮੱਛੀ ਮਾਰ ਆਦਿ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿੰਨੀ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ, ਗੰਡੋਏ ਤੇ ਡੱਡੂ ਵਰਗੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਖਤਮ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਕਈ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਭੇਡ ਚਾਲ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। (18/05/2019, 1091)

1091
ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਏ ਸੱਥ ?

ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆਂ 72 ਸਾਲ ਹੋ ਚਲੇ ਨੇ, ਪਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਮਸਲੇ ਹਾਲੇ ਵੀ ਓਹੀ ਨੇ। ਹਾਲੇ ਵੀ ਨਾਲੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਗਰਾਂਟਾਂ ਆਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ ਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੜੇ ਛੱਪੜੀਂ ਜਾ ਵੱਸਦੀਆਂ ਨੇ। ਲੋਕ ਹਰ ਵਸਤੂ ਉੱਤੇ ਟੈਕਸ ਦੇਈ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਪਰ ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ ਖਾਲੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਹੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਛੋਟੀ ਵੱਡੀ ਸੜਕ ਤੇ ਜਿੰਨੀ ਵੱਧ ਟੋਲ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹੇ ਹੀ ਟੋਏ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਦਿਲ ਕਰਦਾ, ਤੁਰ ਕੇ ਹੀ ਆ ਜਾਂਦੇ, ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਵੱਖੀਆਂ ਤਾਂ ਨਾ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ। ਗੱਲ ਕੀ, ਜਿਹੜਾ ਪਾਸਾ ਫੋਲ੍ਹ ਲਵੋ, ਠਾਹ ਸੋਟਾ ਸਿਰ ਚ ਵੱਜਦਾ ਹੈ। ਆਖਰ 72 ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹੜੀ ਕਸਰ ਰਹਿ ਗਈ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਮਰਾ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕਸ਼ਟਾਂ ਨੇ ਥਾਂ ਬਣਾ ਲਈ। ਜੇ ਸਰਸਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵੀ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਸਾਫ ਦਿੱਸ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨ, ਹੀ ਕਰਜ਼ਈ ਹੋ ਕੇ ਖੁਦਕਸ਼ੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੁੰਦੇ । ਪਿਛਲੇ ਸੱਤ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਹਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੋਟ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਮਰਨ ਦੀ ਨੌਬਤ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਦਿਨ ਬ ਦਿਨ ਇਹ ਅਮੀਰ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਗਏ ਹਨ। ਆਖਰ ਕੀ ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਕਸੂਰ ਹੈ ? ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਐਨੇ ਬੁੱਧੂ ਹਾਂ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਰੁੱਲਣ ਨੂੰ ਹੀ ਰਬ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਮੰਨੀ ਬੈਠੇ ਹਾਂ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਰੋਜ਼ ਸੱਥਾਂ ਜੁੱੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਐਨੀਆਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕ ਮਸਲੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ, 'ਕੌਣ ਜਿੱਤੂ?' ਦੇ ਬੇਨਤੀਜੇ ਤੇ ਵਿੱਛੜ ਕੇ ਘਰੋ ਘਰੀਂ ਤੁਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । (11/05/2019, 1090)

1090
ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ ਲਾਓ

ਰੁੱਖ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਤਾਂ ਹਨ ਹੀ, ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਹਿਮ ਹਨ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਹਰ ਵਸਤੂ ਜੋ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਤਕਰੀਬਨ ਹਰੇਕ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਸ਼ੁਧ ਰੱਖਣਾ ਤਾਂ ਰੁੱਖ ਆਪਣਾ ਨੈਤਿਕ ਫਰਜ਼ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕੇ ਚੰਗੇ ਰੁੱਖ ਲਾਏ ਜਾਣ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਚੋਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਹੈ , ਇਹ ਇਕ ਵੱਡਾ ਮਸਲਾ ਹੈ।  ਮਈ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਜੇ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਮਸਲਾ ਹੱਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਪੱਤੇ ਤੇ ਫੱਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਰੱਖਣ ਦਾ। ਜੇ ਫਲਦਾਰ ਰੁੱਖ ਲਾਓਣੇ ਹਨ ਤਾਂ, ਚੰਗੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਪਿਉਂਦਾ ਆਦਿ ਚੜਾਉਣ ਲਈ , ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਲਾ ਲਵੋ, ਜਿਵੇਂ, ਅੰਬ ਆਦਿ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ, ਜਿਵੇ, ਅਰਜੁਨ, ਨਿੰਮ ਜਾਂ ਸੁਹੰਜਣਾ ਆਦਿ ਦੀ ਵੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰ ਲਵੋ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਅਗਲੇ ਦੋ ਕੁ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਪੱਕਣਗੇ ਜੋ ਉਦੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲੈਣਾ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਤੁਸੀ ਸੌਖੇ ਹੀ ਮੁਫਤ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਲਈ ਚੰਗੇ ਰੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕਰੋ ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਬਣੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸਾਥੀ। ਫੋਟੋ – ਸੁਹੰਜਣੇ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲ (05/05/19, 1089)

1089
ਕਦੇ ਧੁੱਪ ਕਦੇ ਛਾਂ

ਜੀਵਨ ਦਾ ਪੰਧ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਤਰੀਕੇ ਹੋਣਗੇ । ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ, ਜਨਮ ਲੈਣ ਲਈ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਸਥਾਨ ਚੁਣਨ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਿਉਣਾ ਤੇ ਮਾਣਨਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਮਝ, ਉਮਰ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਆਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ  ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਉੱਲਝਣ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਫੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਬੱਕਰੀਆਂ ਨੁੰ ਧੁੱਪੇ ਛਾਵੇਂ ਕਰਦਿਆ ਹੀ ਲੰਘਾ ਦੇਣੀ। ਇਹ ਸਬਰ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬੰਦੇ ਨੁੰ ਐਨਾ ਤੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੇ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦੀ। ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿਚ, ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹੀ ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਿਹਤ ਚੰਗੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਬੱਕਰੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵੀ ਚੰਗੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਮਹੀਨੇ ਖੰਡ ਦਾ ਲੇਲਾ 5,000 ਤੱਕ ਵੀ ਵਿੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਲਿਆ ਕਾਲਾ ਬੱਕਰਾ, ਖਾਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ 65,000 ਤਕ ਵੀ ਵਿਕ ਗਏ ਦੀਆਂ ਕਨਸੋਆਂ  ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਕੰਮ ਮਿਹਨਤ ਬਹੁਤ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਤੇ, ਬਿੱਲੇ, ਬਾਘ ਆਦਿ ਬੱਕਰੀ ਚੁੱਕ ਵੀ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ 'ਚ ਲੋਕ ਰੋਟੀ, ਜਾਂ ਪੱਠੇ ਦੇ ਕੇ, ਇੱਜੜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਕਿ ਰੇਤਲੇ ਖੇਤ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤੀ ਖਾਦ ਦਾ ਮਾਦਾ ਵੱਧੇ। ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਬਦਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿੱਤਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ 70–80 ਧੁੱਪਾਂ ਸਹਿਣ ਦਾ ਮਾਦਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਪਿੰਡਾਂ ਚੋਂ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕਾਹਲ ਹੈ । (27/04/2019, 1088)

1088
ਕੁਥਾਵੇਂ ਉੱਗੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ

ਜੋ ਪੌਦਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬੀਜੀ ਹੋਈ ਫਸਲ ਨਾਲ ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਦੀਨ ਆਖ ਦੇਂਦੇ ਹਾਂ। ਹਰ ਹਰਬਾ ਵਰਤ ਕੇ ਦਾਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਦਾ ਲਈ ਮਰ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਕੁਦਰਤ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਹੈ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ  ਕੇ, ਸੌ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀ਼ ਹੁੰਦਾ। ਕਾਰਣ ਬੜਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਨਦੀਨ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਗੁਣਕਾਰੀ ਵੀ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਜੋ ਨਦੀਨ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹਨ:  ਖੱਬਲ ਘਾਹ, ਬਰੂ, ਮੇਥਾ, ਡੀਲਾ, ਮਧਾਨਾ, ਸਵਾਂ, ਸਰਕੰਡਾ, ਦੱਬ,ਚੁਲਾਈ, ਇੱਟਸਿੱਟ, ਚਰਿਆਈ ਬੂਟੀ, ਬਾਥੂ, ਦੌਧਕ, ਜੰਗਲੀ ਪਾਲਕ, ਕਾਂਗਰਸ ਘਾਹ, ਕਰਾੜੀ, ਪੋਹਲੀ, ਮੈਨਾ, ਬਿੱਲੀ ਬੂਟੀ,  ਭੱਖੜਾ,  ਤਾਂਦਲਾ  ਆਦਿ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਸਾਰੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਟਾਹਣੀਆਂ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਬੀਜ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗੇ ਭਾਅ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਇਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਖਰੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਸ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕਸੂਰ ਇੰਨ੍ਹਾ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਣਵਾਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਇਹ ਵੀ ਬੇਕਦਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਤੇ ਕੁਥਾਵਾਂ ਤੇ ਉੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। (23/04/2019, 1087)

1087
ਸਾਂਝੀ ਕੰਧ

ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਸਾਂਝੀ ਕੰਧ ਦੀ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਉਜਾੜੇ ਤਕ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਤ ਦਰ ਪੁਸ਼ਤ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਵਿਹੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁੰਗੜ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਦੇ ਸਮਾਂ ਸੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਬਾਹਰਲੀ ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਰੰਗ ਬਿਰੰਗੇ ਕੱਚ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਕਿ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਅਵਾਰਾ ਕੁੱਤੇ, ਚੋਰ ਉੱਚਕੇ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਸਰੀਕੇ ਵਾਲੇ ਰਾਤ ਬਰਾਤੇ ਹਮਲਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਹੁੰਦੀ ਗਈ, ਘਰ ਤੇ ਵਿਹੜੇ ਵੀ ਵੰਡੇ ਗਏ। ਸਾਂਝੀ ਕੰਧ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਪੋਟਾ ਥਾਂ ਲਈ ਕਤਲ ਤਕ ਹੋ ਗਏ। ਲੋਕ ਚੰਗੇ ਗੁਆਂਡੀ ਵਾਂਗ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਨਹੀ਼ ਭੁੱਲੇ, ਸਗੋਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਲੋੜ ਵੇਲੇ ਕੰਮ ਆਉਣ ਦੀ ਥਾਂ , 'ਮੈਨੂੰ ਕੀ' ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਹੁਣ ਲੋਕੀਂ ਸਾਂਝੀ ਕੰਧ ਤੇ ਵੀ ਕੱਚ ਦੇ ਟੁੱਕੜੇ ਲਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਆਰਥਿਕ, ਸਿਆਸੀ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬੇ ਦੇ ਵੱਖਰੇਵੇਂ ਵੱਧ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਨਫਰਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਆਪਸੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਾਲੀ ਸਾਂਝੀ ਕੰਧ ਕੱਚ ਰਹਿਤ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੀ ਹੈ, ਨੀਵੀਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੱਚ ਹੋਵੇਗਾ, ਬਸ ਉਸੇ ਦੀ ਕੰਧ ਤੇ ਕੱਚ ਹੋਵੇਗਾ (12/04/2019, 1086)

1086
ਕਿਹੜੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚੱਲੀਏ?

ਜਲਦੀ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਰਮਣੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ। ਜਿੰਨਾਂ ਕੋਲ ਚੋਖੀ ਮਾਇਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਤਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਜਨ। ਪਰ ਆਮ ਕੰਮਕਾਜੀ ਪਰਵਾਰ ਲਈ ਪੈਸਾ ਤੇ ਸਮਾਂ ਕੱਢਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਜੇ ਥੋੜੀ ਸਕੀਮ ਘੜ ਲਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਾਫੀ ਖਰਚਾ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲਾਗੇ ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਕਸਬੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਰੇਲ ਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਾਫੀ ਸਸਤੀ ਹੈ, 60 ਸਾਲ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ  ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ ਵਿਚ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਛੋਟ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਕਸਬੇ ਵਿਚ ਕਈ ਕਈ ਸਰਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕਿਰਾਇਆ ਨਾਮਾਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਮੁਫਤ ਕਮਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਗਰ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹਨਾਂ ਕੋਲ ਜਾਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਾਧਨ ਹਨ ਉਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਕੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਦੋ ਚਾਰ ਮੀਲ ਪਹਿਲੋਂ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਰੁੱਕਣ, ਇੱਥੇ ਹੋਟਲਾਂ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਗੁਣਾਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਰਨ ਲੱਗੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸੁੱਕੀ ਸਬਜ਼ੀ ਤੇ ਪਰੌਂਠੇ ਬਣਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਵੋ ਤਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਚਾਹ ਬਨਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੇਤਲੀ, ਸੁੱਕਾ ਦੁੱਧ ਤੇ ਚਾਹ ਪੱਤੀ ਵੀ ਲਿਜਾਣਾ ਨਾ ਭੁੱਲੋ। ਸਫਰ ਵਿਚ ਫਾਲਤੂ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਦਿਸਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾਣ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਮੌਸਮ ਸੋਹਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਰੇ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਤੁਰ ਕੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵੀ ਵੱਧਦਾ ਹੈ। ਲਓ ਫਿਰ ਕਰ ਲਓ ਤਿਆਰੀ, ਹਾਂ ਸੱਚ ਪਹਾੜ ਚੋਂ ਕਦੇ ਗਰਮ ਕਪੜਾ ਨਾ ਖਰੀਦੋ, ਇਹ ਸਭ ਲੁਧਿਆਣਿਓਂ ਹੀ ਬਣ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਤਿਗਣੇ ਭਾਅ ਵਿੱਕਦਾ ਹੈ । (06/05/2019, 1085)

1085
ਓ ਜੱਟਾ ਕਿੱਥੇ ਵਿਸਾਖੀ ?

ਹਾਲਾਤ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ। ਸਮਾਂ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਕਣਕ ਖੇਤ ਚੋਂ 22 ਕੁਇੰਟਲ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਉਦੋਂ  4 ਮਣ ਨਿਕਲਦੀ ਸੀ । ਮਸੀਂ ਦਾਣੇ ਘਰ ਆਉ਼ਦੇ ਸੀ। ਖੁਸ਼ੀ ਤਾਂ ਹੋਣੀ ਹੀ ਸੀ। ਖੇਤਾਂ ਨਾਲ ਨੱਚ ਕੇ ਸਾਂਝ ਪਾਉਣੀ ਹੀ ਸੀ। ਉਪਰਲੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਚ ਹੇਕਾਂ ਲੱਗਣੀਆਂ ਹੀ ਸਨ। ਧੋਤੇ ਲੀੜੇ ਸੰਦੂਕਾਂ ਚੋਂ  ਨਿਕੱਲਣੇ ਹੀ ਸਨ, ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਵਿਸਾਖੀ ਬਣਨਾ ਹੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਦਾਣੇ ਸਿੱਧੇ ਮੰਡੀ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੰਬਾਇਨ ਆਲੇ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਲਈ, ਜੱਟ ਆੜ੍ਹਤੀਏ ਮੂਹਰੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਮਨ ਨੂੰ ਫਿਕਰ ਨਚਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਪਰਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਠੱਗ ਜੀਪਾਂ ਵਿਚ ਧਾਰਮਿਕ ਵਰਦੀ ਪਾ, ਪਿੰਡਾਂ ਚੋਂ ਦਾਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਰੀਆਂ ਲੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਨਜ਼ਾਇਜ਼ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਪਾਰਕ ਅਦਾਰੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਜੇਬਾਂ ਚੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਨੂੰ ਕਾਹਲੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਵਿਸਾਖੀ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਆਖੀਏ? ਤਿਓਹਾਰ ਸਦੀਆਂ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਤਾਰਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਰ ਯੁੱਗ ਚ ਇਹਨਾਂ ਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਮਾੜੀ ਪਿਰਤ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੂਲ ਸੋਚ ਦਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਖਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਮਿਲ ਸਕੇ ਤਾਂ, ਤਿਓਹਾਰ ਸਿਰਫ ਇਕ ਖੁਸ਼ਕ ਰਸਮ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਦਾਣੇ ਭਾਵੇਂ ਫੇਰ 4 ਮਣ ਤੋਂ 22 ਕੁਇੰਟਲ ਹੋ ਜਾਣ। (28/03/2019, 1084)

1084
ਵਹੀ ਖਾਤਾ ਤੇ ਕਿਸਾਨ

ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਕੋਈ, ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਤੇ ਖਰਚ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਕੇ ਦੇਖੋ ਕਿ, ਕੀ ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਖਰਚ ਦਾ ਕੋਈ ਵਹੀ ਖਾਤਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ? ਤਾਂ ਜੇ ਜਵਾਬ ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਮਝੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹੋ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ, ਆਪਣੀ ਖੇਤੀ ਜਿਨਸ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਆਮਦਨ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਫਾਡੀ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸਨੇ ਖਰਚ ਕਿੰਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਕੀਤਾ, ਇਸਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਕੋਈ ਹਿਸਾਬ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਤੇ ਖਰਚ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿਸਾਬ ਨਾ ਰੱਖਣਾ, ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾੜੀ ਆਦਤ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਹਿਸਾਬ ਰੱਖਾਂਗੇ ਤਾਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿਉਂ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਘਾਟਾ ਖਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਫਜ਼ੂਲ ਖਰਚ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। 60 ਸਾਲ ਪਹਿਲੋਂ, ਖੇਤੀ ਮਾਹਰਾਂ ਨੇ ਇਕ 50 ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਵਹੀ ਖਾਤਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਠੰਡੇ ਬਸਤੇ ਵਿਚ ਪਿਆ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ ਇਕ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਆਏ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਸੌਖਾ ਜਿਹਾ ਵਹੀ ਖਾਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਮੁਫਤ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਕਾਪੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਫਾਇਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਪੈ ਰਹੇ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਕਲਮਬੱਧ ਕਰਕੇ, ਸਰਕਾਰੀ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਇਕ ਸਬੂਤ ਵਾਂਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਖੇਤੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਪੱਖੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ। (28/03/2019, 1083)

1083
ਫ਼ਾਲਤੂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 

ਹਰ ਘਰ ਦੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਲਤੂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਖੇਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਚੋਂਦੇ ਡਰੰਮ, ਟੁੱਟੇ ਸੰਦ , ਬੇਕਾਰ ਪੁਰਜ਼ੇ, ਟਰੈਕਟਰਾਂ  ਦੇ ਅੰਗ, ਪੁਰਾਣੇ ਟਾਇਰ, ਲੱਕੜ ਦੇ ਖੁੰਡ, ਪਾਟੀਆਂ ਬੋਰੀਆਂ, ਜੰਮਿਆ ਸੀਮੈਂਟ, ਪੁੱਟੇ ਹੋਏ ਥੜੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਟੋਕੇ, ਬੇਲਣੇ, ਟੁੱਟੇ ਮੰਜੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਟੀਵੀ ਆਦਿ ਆਦਿ। ਇਹ ਕਬਾੜ ਹਰ ਘਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹਨ। ਉੱਤੋਂ ਇਹ ਵਿਕਦੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਅ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਥਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਘੇਰਦੇ, ਸਗੋਂ ਰਾਹਾਂ ਵਿਚ ਅੜਿਕਾ ਵੀ ਬਣਦੇ ਹਨ।  ਹੁਣ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਆਪਣਾ ਦਿਮਾਗ ਲਾਈਏ ਤਾਂ ਇਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਾਡੇ ਕੰਮ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਡਰੰਮ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕਿਲਾਂ ਤੇ ਟਾਂਕੇ  ਲਾਕੇ ਵਧੀਆ ਬੈਠਣਯੋਗ ਬੈਂਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਥੋੜੀ ਬਹੁਤੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਬੇਕਾਰ ਵਸਤੂ ਦਾ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਘਰੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਸ਼ਰਤੀਆ ਇਹਨਾ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਨਗੇ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਵੀ ਪਾਵੋਗੇ। ਆਓ ਕਰੋ ਦਿਮਾਗੀ ਕਸਰਤ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈਏ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਕਲਾਕਾਰੀ । (16/03/2019, 1082)

1082 
ਇਹ ਵੀ ਸੇਵਾ ਹੈ

ਸਰੀਰਕ ਅਰੋਗਤਾ ਹਰ ਬੰਦੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਰੋਗੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਅਹੁੜ ਪਹੁੜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਅਗਲੇ ਸਫਰ ਤੇ ਤੁਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ, ਲੱਖਾਂ ਹਸਪਤਾਲ, ਤੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ, ਸਾਡੀਆਂ ਜੇਬਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸਾਰੇ ਹੀ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਦਰਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹਨ। ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕੇ ਬੰਦਾ ਡਾਕਟਰ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਵਧੀਆ ਸਰੀਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਫੇਰ ਅਸੀਂ ਰੋਗੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ? ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਤਾਂ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹੀ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਜਾਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨੇਮ ਦੇ ਉਲਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਗਲਤੀ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਰੋਗ ਪਰਹੇਜ਼ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਛੋਟੀ ਕਣਕ ਦਾ ਰਸ ਉਹਨਾਂ ਗੁਣਕਾਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਮੌੜ ਮੰਡੀ ਦੇ ਕੋਲ ਇਕ ਕਿਸਾਨ ਨਿਰਭੈ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ  ਹੈ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਇਹ ਕਣਕ ਬੀਜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਮੁਫਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲੋੜਵੰਦ ਨੇ ਬਸ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਰਸ ਜੋਗੀ ਕਣਕ ਆਪ ਹੀ ਕੁੰਡੀ ਸੋਟੇ ਨਾਲ ਰਗੜਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। (16/03/2019, 1081)

1081 
ਮੁਫ਼ਤੋ ਮੁਫ਼ਤੀ ਲਾਭ 

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਸਾਨੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਤਜਰਬੇ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਕੇ ਉਸਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਪਰ ਹਰ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚਲੀ ਮੁੱਖ ਫਸਲ ਕਣਕ ਤੇ ਝੋਨਾ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਜੇ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਬੋਰ ਦੇ ਲਾਗੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਖੂੰਜੇ ਆਦਿ ਵਿਚ ਬਾਂਸ ਦੇ ਰੁੱਖ ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਕਾਫੀ ਲਾਹੇਵੰਦ ਸੌਦਾ ਹੈ। ਖੁਸ਼ੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕੇ ਜੋ ਬਾਂਸ ਨੂੰ 1920 ਵਿਚ ਘਾਹ ਦੀ ਕਿਸਮ ਤੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਕਿਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਦੀ ਵਪਾਰਕ ਕਾਸ਼ਤ ਸਿਰਫ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਸ ਕਨੂੰਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਬਾਂਸ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਪੰਜਾਬ ਆਦਿ ਵਿਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਇਹ 3 ਸਾਲ ਵਿਚ 70 ਫੁੱਟ ਤਕ ਵੀ ਚੱਲੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਤੋਂ ਸੈਂਕੜੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਜੇ, ਸੋਫੇ, ਕੁਰਸੀਆਂ, ਗਮਲੇ, ਤਾਕੀਆਂ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਆਦਿ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਸਾਨ ਆਪੇ ਵੀ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕੇ ਆਮ ਬਾਰਸ਼ ਆਦਿ ਨਾਲ ਇਹਦੀ ਲੱਕੜ ਖਰਾਬ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਕ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਵੇਲੇ 30,000 ਕਰੋੜ ਦਾ ਬਜ਼ਾਰ ਇਕੱਲੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਮਤ ਕਰੇਗਾ, ਫਲ ਮਿਲਣਾ ਪੱਕਾ ਤਹਿ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪੌਦੇ ਸਥਾਨਕ ਨਰਸਰੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਹਿਮਾਚਲ ਦੀਆਂ ਨਰਸਰੀਆਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਮਿਲ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।  (16/03/2019), 1080)

1080 
ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਬੇਕਦਰੀ ਕਿਉਂ ?

ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕਿਸਾਨ ਹੀ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਉਪਜ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੇਚ ਸਕਦਾ, ਜਾਂ ਕਹਿ ਲਵੋ, ਉਸਨੂੰ ਵੇਚਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਹ ਗੁਲਾਮੀ ਵਰਗੀ ਗੱਲ ਜਾਂ ਵਰਤਾਰਾ ਆਖਰ ਵਾਪਰਦਾ ਕਿਉਂ ਹੈ ? ਲੰਮੀ ਸੋਚ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸਦਾ ਹੱਲ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਆਨਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹਰੇਕ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਆਨਾਜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੋਰ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਰਾਜ ਸੱਤਾ, ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਬਲੀ ਦਾ ਬੱਕਰਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕੇ ਜੇ ਇਹ ਵਰਗ ਰੱਜਵੀਂ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤਾਂ, ਬਾਕੀ ਵਪਾਰ ਮੱਧਮ ਪੈ ਜਾਣਗੇ।  ਇਹ ਰੱਜੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਨਹੀਂ ਤੁਰਨਗੇ। ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸੋਚ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਬਾਕੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਵੀ ਲੱਗਭਗ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਸਿਰਫ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਹੋਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਸਗੋਂ ਸ਼ਰੀਕੇ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਕਾਹਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਤੁੱਰ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਬਣੇ ਹੀ ਬਾਕੀ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਨ। ਨਾ ਕਦੇ ਰਾਜ ਸੱਤਾ ਸੁਧਰੇ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਕਦੇ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਅ ਬਦਲਣ। (16/03/2019, 1079)

1079
ਜੇ ਮਿਲਜੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ

ਭਾਵੇਂ ਲੋਕ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਭੱਜ ਭੱਜ ਕੇ ਇਕੱਲਤਾ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਭੋਗੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਪਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ ਤੇ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਵਿਚ ਭਾਈਵਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਵੀ ਜੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਝਾਂ ਕਾਰਜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਆਰਥਿਕ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਦੀ ਤੋਟ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦੇਂਦੇ। ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਨੇ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀ ਸਤਲੁਜ ਬੇਟ ਦੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਖੂਨਦਾਨ ਕੈਂਪ ਲਾਇਆ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਖੂਨ ਦਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਕਰਨ ਦੋ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਵੀ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਸਮਾਜਿਕ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਖੂਨ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸਮਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਦਾ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਸੀ। ਵਰਦੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਆਪਣੀ ਥਾਂ। ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਤੇ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਰੌਣਕ ਸੀ ਤੇ ਮੁਲਾਜਮਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆ ਤੇ ਸਹਿਜ ਦਾ ਜਲੌਅ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜੋ ਆਪਣਾ ਸਮਝੇਗਾ, ਉਹੀ ਕੁਦਰਤ ਵਲੋਂ ਨਿਵਾਜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ । ਇਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਧਰਮ ਕਰਮ ਹੈ। (16/03/2019, 1078)

1078
ਡੂੜ ਇੱਟ ਦੀ ਚੌਂਕੀਦਾਰੀ

ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿੱਤ ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸੜਕਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹਿਕਮੇ ਵੀ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਵੀ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ  ਦੀ ਲਿੰਕ ਰੋਡ ਬਣਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬਿੰਨਾ ਕਿਸੇ ਅਗਾਂਊ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਸੜਕ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਰ ਸਕੂਟਰ ਵਾਲਾ ਪਿਆ ਭਟਕਦਾ ਰਵੇ। ਮਜ਼ਦੂਰ ਬਸ ਹੱਥ ਹਿਲਾਅ ਕੇ 'ਰਸਤਾ ਬੰਦ ਹੈ' ਦੱਸ ਦੇਣਗੇ। ਫੇਰ ਕਿੱਧਰ ਦੀ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਮਾਰੋ ਟੱਕਰਾਂ । ਕਈ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਪਤਲੀ ਜਿਹੀ ਸੜਕ ਤੇ ਵਾਪਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੁੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਵੱਗਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਲਾਉਣੀ, ਮਹਿਕਮੇ ਵੱਲੋਂ ਵੱਡਾ ਗੁਨਾਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਕੁ ਟੁੱਟੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਵੀ ਇਸ ਲਈ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੁੱਟੀ ਹੋਈ ਬਜਰੀ ਜਾਂ ਰੇਤਾ ਮਿਣਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਨ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਆਬਾਦੀ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਾਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ 'ਮਾਡਰਨ ਯਮਦੂਤ' ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਅੱਤਕੱਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। (16/03/2019, 1077)

1077
ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਦਾਰ

ਧਰਤੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਰਵ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ ਜੀਵ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣ, ਤੇ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਆਪੇ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਖੋਹ ਲੈ਼ਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਦ ਦੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਵੀ ਉਹਨ ਪੀੜਤ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ। ਮੱਖੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਬਨ 20,000 ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਚੋਂ 44 ਕਿਸਮਾਂ ਹੀ ਸ਼ਹਿਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸ਼ਹਿਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਯੋਰਪ ਤੇ ਅਫਰੀਕਨ ਕਿਸਮਾਂ ਏਨਾ ਸ਼ਹਿਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ  ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚਲੀ ਚਿੱਟੀ ਮੱਖੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਦ ਬਹੁਤ ਗੁਣਕਾਰੀ ਗਿਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਸ਼ਹਿਦ ਹਰਇਕ ਲਈ ਗੁਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਗਰ ਜਿਸ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲ ਛੱਤੇ ਵਿਚਲੇ ਸ਼ਹਿਦ ਨੂੰ ਢੰਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਖਾਧਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੱਖੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਵੱਧ ਮਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜੰਗਲੀ ਮੱਖੀਆਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋੜ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਛੱਤੇ ਬਣਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਡੰਗ ਘੱਟ ਅਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ, ਖੋੜ੍ਹਾਂ, ਚਟਾਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਕੰਢੇਦਾਰ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿਚ ਛੱਤੇ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।  ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਦ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਰ ਵੱਧ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਹਿਦ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹਰ ਬੰਦੇ ਦੇ ਮਾਫਿਕ ਆਵੇ। ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਹਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦੇ ਸਹੀ ਗੁਣਾਂ ਜਾਂ ਔਗਣਾ ਬਾਰੇ ਪੱਕੀ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਜ਼ਰੂਰ ਵਰਤ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। (01/02/2019)

1076
 

kav-ras2_140.jpg (5284 bytes)

vid-tit1_ratan_140v3.jpg (5679 bytes)

pal-banner1_142.jpg (14540 bytes)

sahyog1_150.jpg (4876 bytes)

Terms and Conditions
Privay Policy
© 1999-2018, 5abi.com

www.5abi.com
[ ਸਾਡਾ ਮਨੋਰਥ ][ ਈਮੇਲ ][ ਹੋਰ ਸੰਪਰਕ ][ ਅਨੰਦ ਕਰਮਨ ][ ਮਾਨਵ ਚੇਤਨਾ ]
[ ਵਿਗਿਆਨ ][ ਕਲਾ/ਕਲਾਕਾਰ ][ ਫਿਲਮਾਂ ][ ਖੇਡਾਂ ][ ਪੁਸਤਕਾਂ ][ ਇਤਿਹਾਸ ][ ਜਾਣਕਾਰੀ ]

banner1-150.gif (7792 bytes)