- ਨੱਨ੍ਹੀ ਕਹਾਣੀ -


ਹਾਦਸਾ
ਵਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਰੰਧਾਵਾ, ਬਟਾਲਾ

ਉਫ ! ਤੋਬਾ ! ਮੇਰੀ ਤੋਬਾ ! ਮਾਰਧਾੜ ਅਤੇ ਰੌਲੇ-ਰੱਪਿਆਂ ਦੇ ਉਹ ਦਿਨ ਕਿੰਨੇ ਭਿਆਨਕ, ਖਤਰਨਾਕ, ਖੌਫਨਾਕ ਅਤੇ ਜਾਨ-ਲੇਵਾ ਦਿਨ ਸਨ ਕਿ ਚੰਗੀਆਂ-ਭਲੀਆਂ ਵਸਦੀਆਂ-ਰਸਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ, ਜਾਤਾਂ-ਪਾਤਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ 'ਚ ਵੰਡਾਂ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਦੰਗੇ-ਫਸਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਹੀ ਉਲਝ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀ ਸੀ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਅਗਲੇ ਹੀ ਪਲਾਂ 'ਚ ਕਿੱਥੇ, ਕੀ ਭਾਣਾ ਵਰਤ ਜਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਤਸਵੀਰ ਬਣ ਜਾਣੀ ਹੈ, ਵਸਦੇ-ਰਸਦੇ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ। ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਫਰਤਾਂ ਭਰੀ ਵਗਦੀ ਇਸ ਹਵਾ ਨੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਕੱਟੜ ਵੈਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਚਾਰੋ ਪਾਸੇ ਹਾਹਾਕਾਰ ਜਿਹੀ ਹੀ ਮਚੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਚੀਕਾਂ-ਕੁਰਲਾਹਟਾਂ ਅਤੇ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜਾਂ ਕੰਨਾਂ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਚੀਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ।

ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਬਦ-ਕਿਸਮਤੀ ਕਿ ਉਹ ਨਫਰਤਾਂ ਭਰੀ ਇਸ ਜਹਿਰੀਲੀ ਹਵਾ ਦੌਰਾਨ, ਸਰਦਾਰ-ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ, ਰੇਲ-ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਸਫਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੰਗੇ-ਬਾਜੀਆਂ ਦਾ ਟੋਲਾ ਦਗੜ-ਦਗੜ ਕਰਦਾ ਰੇਲ-ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਰੇਆਮ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਦੇ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ, 'ਜੋ ਸਰਦਾਰ ਲੋਕ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨਾਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਸਿਰ ਦੇ ਕੇਸ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਦਾਹੜੀਆਂ ਕਟਵਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਸਿਗਰਟਾਂ ਪੀਣ ਲੱਗ ਜਾਣ।'

ਰੱਬ ਜਾਣੇ, ਉਸ ਵਕਤ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਕੀ ਸਥਿੱਤੀ ਸੀ, ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵਕਤ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦਾ ਡਰ ਸੀ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ-ਫਿਕਰ ਸੀ। ਸੁਣਦੇ ਸਾਰ ਹੀ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਰੇਲ-ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕੇਸ ਅਤੇ ਦਾਹੜੀਆਂ ਕੱਟ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਸਿਗਰਟਾਂ ਪੀਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੇ ਉਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੇ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ।

ਉਹ ਜਹਿਰੀਲੀ ਵਗਦੀ ਇਸ ਹਵਾ ਵਿਚੋਂ ਜਿਵੇਂ-ਕਿਵੇਂ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾ ਕੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਘਰੀਂ ਪਰਤੇ। ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਤਾਂ ਜਿਉਂ ਬਸ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੀ ਬਦਲ ਗਈ ਸੀ, ਹੁਣ। ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖੇ ਹਾਦਸੇ, ਵਿਲਕਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ, ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਸਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਸ਼ੋਰ-ਸ਼ਰਾਬਾ ਪਾਈ ਰੱਖਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਤਾਂ ਜਿਉਂ ਬਸ ਪਾਗਲਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪਾਗਲ ਹੀ ਬਣ ਬੈਠ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ। ਉਸ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਵਿਚਾਰੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਲ-ਸੂਰਤ ਅਤੇ ਸੁੱਧ-ਬੁੱਧ ਗਵਾ ਲਈ ਸੀ। ਹਰਦਮ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸਿਗਰਟ ਉਸ ਦੀ ਪੱਕੀ ਸਾਥਣ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨਾਲ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਮਾਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਨਾ ਘਰ ਵਾਲੀ ਦਾ ਫਿਕਰ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜੁਆਕਾਂ ਦਾ ਤੇਹ। ਕੰਮ ਤਾਂ ਕਿਆ ਹੀ ਕਰਨਾ ਸੀ ਉਸ ਨੇ, ਭਲਾ।

ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਤਾ ਰੱਬ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰਮਿਕ ਰੂਹ ਸੀ। ਸਾਊ ਜਿਹੀ ਬੀਬੀ ਕਈ ਬਾਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਿਰ ਆਪਣੀ ਗੋਦੀ 'ਚ ਧਰ ਪਲੋਸਦੀ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ, 'ਨਿਹਾਲਿਆ ਕੁਝ ਤਾਂ ਹੋਸ਼ ਕਰ ਪੁੱਤ! ਵੇਖ ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਤੇ ਹੈ!' ਪਰ, ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੇਬੇ ਦਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਕਿੱਥੋਂ ਸੁਣਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਚੱਲਦੀ ਰੇਲ-ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਕਤਲੇਆਮ ਦਾ ਹਾਦਸਾ ਅਤੇ ਸਿਗਰਟ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਹੀ ਬਸ ਚੇਤੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ।

ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਗੁਜਰਿਆ ਹਾਦਸਾ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦੀ ਲਾਸ਼ ਬਣਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਤੁਰਿਆ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਫਿਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਖੌਰੇ ਕੀ ਅਤੇ ਕਿਹਨਾਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਫਿਰ, ਇਕ ਦਿਨ ਐਸਾ ਆ ਬੀਤਿਆ ਕਿ ਇਹੀ ਹਾਦਸਾ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗੁਜਰਿਆ। ਸੋਚਾਂ 'ਚ ਗੁਆਚਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਆਖਰ ਇਕ ਹਾਦਸਾ ਬਣ ਕੇ ਜਾਤਾਂ-ਪਾਤਾਂ ਅਤੇ ਮਜਬਾਂ-ਧਰਮਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਗੁਆਚ ਹੀ ਗਿਆ।
10/09/17

ਸੁਨੱਖਾ
ਵਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਰੰਧਾਵਾ,  ਬਟਾਲਾ

ਅਰਨੁਵ ਬਾਹਰਲੀ ਦਿੱਖ ਤੋਂ ਬਾਹਲਾ ਹੀ ਸੁਹਣਾ-ਸੁਨੱਖਾ ਤੇ ਦਿਲਕਸ਼ ਗੱਭਰੂ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦੀ ਗਲੀ-ਮੁਹੱਲੇ ਵਿਚ ਵੀ ਪੂਰੀ ਚਰਚਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਵੀ। ਫਿਰ, ਦੂਜੇ ਉਹ ਅਮੀਰ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਵੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਲ-ਸੂਰਤ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅਮੀਰਾਤ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਹਰ ਕੁੜੀ ਉਸਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ।

ਕਾਲਿਜ ਦੀ ਪੜਾਈ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲ ਪਈ। ਜਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਕੁੜੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਂਦੇ, ਸਭੇ ਰੀਜੈਕਟ ਕਰੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਰੀਜੈਕਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ : ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਦੇ ਤੌਰ-ਤਰੀਕੇ ਤੋਂ : ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਨਲਟੀ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ। ਬਾਹਲਾ ਸੁਹਣਾ-ਸੁਨੱਖਾ ਤੇ ਅਮੀਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਉਤੇ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਘੁਮੰਡ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਸੀ।

ਅੱਜ ਦਾਮਿਨੀ ਨਾਂਓਂ ਦੀ ਜਿਸ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਅਰਨੁਵ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਕੁੜੀ ਪੜੀ-ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹ-ਵਧੂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸਮਝਦਾਰ ਕੁੜੀ ਸੀ। ਅਰਨੁਵ ਤੇ ਦਾਮਿਨੀ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋਂ ਕੁਝ ਪੱਲ ਅੱਡਰੇ ਹੋ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਬਹਿਸ ਜਿਹੀ ਹੋ ਗਈ। ਬਹਿਸ ਕਰਦਾ ਅਰਨੁਵ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਗਰਦਨ ਅਕੜਾ-ਅਕੜਾ ਕੇ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ, 'ਮੈਂ ਅਮੀਰ ਘਰ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਲਾਡਲਾ ਹਾਂ। ਜਮੀਨ-ਜਾਇਦਾਦ, ਗੱਡੀਆਂ-ਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਭੇ ਸੁੱਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹਨ। ਜਿਸ ਵੀ ਕੁੜੀ ਉਤੇ ਉਂਗਲ ਰੱਖਾਂ, ਉਹੀ ਕੁੜੀ ਬੜੇ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ ਮੈਨੂੰ। ਕੁੜੀਆਂ ਤਾਂ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਤਰਲੇ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੇਰੇ।'

ਅਰਨੁਵ ਦੇ ਲੈਕਚਰ ਨੂੰ ਦਾਮਿਨੀ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਸੁਣਦੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਆਖਰ 'ਚ ਬੋਲੀ, 'ਮੈਂ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬਾਹਲੇ ਹੀ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਸੁਹਣੇ-ਸੁਨੱਖੇ ਹੋ, ਪਰ ਇਹ ਜੋ ਬਾਹਰਲੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਤਾਂ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਦੀ ਵੀ। ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਹਲੀਆਂ ਕੜੀਆਂ ਹਾਂ ਵੀ ਬੋਲ ਦੇਣਗੀਆਂ। ਪਰ, ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ ਉਹ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕੇ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰ ਸਕੇ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਦਮ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤੁਰ ਸਕੇ, ਨਾ ਕਿ ਹਰ ਪੱਲ, ਹਰ ਘੜੀ ਆਪਣੀ ਹੈਸੀਅਤ ਦਾ ਘੁਮੰਡ ਹੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਰਹੇ, ਮੈਨੂੰ। ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਸੁਨੱਖਾ ਉਹ ਨਹੀ ਜੋ ਸ਼ਕਲੋਂ ਸੁਨੱਖਾ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਅਸਲੀ ਸੁਨੱਖਾ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਦਿਲ ਸਾਫ-ਸੁਥਰਾ, ਸੁੱਚੇ ਜਲ ਵਰਗਾ ਪਾਕਿ-ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਰਮਲ ਹੈ। ਅਮੀਰ ਉਹ ਨਹੀ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਗੱਡੀਆਂ-ਮੋਟਰਾਂ ਅਤੇ ਬੰਗਲੇ ਹਨ, ਬਲਕਿ ਅਮੀਰ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਅਕਲ ਅਮੀਰ ਹੈ। ਐਸਾ ਇਨਸਾਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸੁਨੱਖਾ ਇਨਸਾਨ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਘੁਮੰਡੀ, ਹੰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦਾ ਕਾਲਾ ਇਨਸਾਨ। ਮੈਂ ਜਰਾ ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀ ਕਰਦੀ, ਐਸੇ ਘੁਮੰਡੀ, ਹੰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਕਾਲੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ' ਬੜੇ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਠੰਢੇ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਉਹ ਕਮਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਈ। ਦਾਮਿਨੀ ਨੇ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਜਿਉਂ ਹੀ ਬੜੇ ਠਰੰਮੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਪੂਰਵਕ ਇਹ ਗੱਲ ਦੋਨਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਦੁਹਰਾਈ ਤਾਂ ਅਰਨੁਵ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਉਤਾਂਹ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਨੂੰ ਨਹੀ ਸੀ ਮਿਲ ਰਿਹਾ।
16/08/17

ਨਮੋਸ਼ੀ
ਵਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਰੰਧਾਵਾ,  ਬਟਾਲਾ

ਲਾਜੋ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਵਿਚ ਰੁੱਝੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸਾਊ ਜਿਹੀ ਤੀਂਵੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਖਿਆਲਾਂ ਵਿਚ ਗੋਤੇ ਖਾਂਦੀ ਮਸਤ-ਮੌਲਾ ਜਿਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਜਿਉਂ ਵੱਖਰੀ ਜਿਹੀ ਹੀ ਕੋਈ ਦੁਨੀਆ ਹੋਵੇ, ਉਸਦੀ। ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵਾਧੂ ਬੋਲਣਾ। ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀ ਸੀ। ਸੱਸ-ਸਹੁਰੇ ਅਤੇ ਘਰ ਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀ-ਨਿੱਕੀ ਗੱਲ ਤੇ ਪੈਂਦੀਆਂ ਝਿੜਕਾਂ-ਫਿਟਕਾਰਾਂ ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਵਲੂੰਧਰ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀਆਂ। ਇਕੱਲੀ ਬੈਠੀ, ਸੋਚਾਂ 'ਚ ਡੁੱਬੀ ਕਈ ਬਾਰ ਰੱਬ ਨੂੰ ਉਲਾਂਭਾ ਜਿਹਾ ਦਿੰਦੀ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, 'ਡਾਹਢਿਆ ! ਮੇਰੀ ਗੋਦੀ ਕੋਈ ਜੁਆਕ ਕਿਓਂ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਤੈਂ ! ਇਕਨਾਂ ਨੂੰ ਐਨੇ ਦੇ ਰੱਖੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨਾਂ ਤੋਂ ਸੰਭਾਲੇ ਵੀ ਨਹੀ ਜਾ ਰਹੇ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਗੋਦੀ ਇਕ ਵੀ ਨਹੀ ਪਾਇਆ ਤੈਂ ! ਮੇਰੀ ਗੋਦ ਸੱਖਣੀ ਹੀ ਕਿਓਂ ! ਦੱਸੀਂ ਜਰਾ ਮੈਂ ਕੀ ਚੁਰਾ ਲਿਆ ਹੈ ਤੇਰਾ !' ਪਰ, ਫਿਰ ਵਿਚਾਰੀ ਸਬਰ ਦਾ ਘੁੱਟ ਭਰ ਕੇ, ਇਕ ਨੁੱਕਰੇ ਲੱਗ ਚੁੱਪ ਕਰ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ। ਬਸ ਕੰਮ-ਕਾਰ 'ਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਹੀ ਦਿਨ-ਕਟੀ ਕਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ। ਕਈ ਬਾਰ ਸੱਸ ਅੱਕੀ ਹੋਈ ਕੌੜੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦਿਆਂ ਆਖਦੀ, 'ਕਰਮਾਂ ਮਾਰੀਏ ਮਰ ਮੁੱਕ ਹੀ ਜਾ! ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੀ ਕਰ ਦੇਵਾਂ ਦੂਜਾ।'

ਲਾਜੋ ਇਹ ਸਭੇ ਕੁਝ ਦਿਲ ਉਤੇ ਪੱਥਰ ਰੱਖ ਕੇ ਸੁਣ ਅਤੇ ਸਹਿ ਜਾਂਦੀ। ਉਸ ਨੁੰ ਬਾਹਲੀ ਨਮੋਸ਼ੀ ਜਿਹੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਾਰਦੀ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਆਏ-ਗਏ ਦੇ ਬੈਠੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਨੀ ਗੋਦ ਨੂੰ ਲਾਹਨਤਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ। ਜੇਕਰ ਅੱਕ ਕੇ ਕਦੀ ਉਹ ਜੁਆਕ ਗੋਦ ਲੈਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਾਲਾ ਠਾਹ ਕਰਦੀ ਚਪੇੜ ਛੱਡਦਿਆਂ ਆਖਦਾ, 'ਖੋਟ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਕਾਹਤੋਂ ਗੋਦ ਲਈਏ ਜੁਆਕ !'

ਅਖੀਰ, ਇਕ ਦਿਨ ਘਰਦਿਆਂ ਨੇ ਚੋਰੀ ਜਿਹੇ, ਚੁੱਪ-ਚੁਪੀਤੇ ਸੁੱਖੇ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰ ਹੀ ਦਿੱਤਾ। ਲਾਜੋ ਨੂੰ ਗੱਲ ਦੀ ਭਾਫ ਤੱਕ ਵੀ ਨਾ ਕੱਢੀ ਗਈ। ਉਸ ਵਿਚਾਰੀ ਕਰਮਾਂ-ਮਾਰੀ ਨੂੰ ਖਬਰਾਂ ਹੀ ਉਸ ਵਕਤ ਹੋਈਆਂ ਜਦੋਂ ਨਵ-ਵਿਆਹੀ ਘਰ ਦੀਆਂ ਦਹਿਲੀਜਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਧਰ ਚਾਵਾਂ ਤੇ ਸਧਰਾਂ ਨਾਲ ਤਰਾਂ-ਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਗਨ-ਵਿਹਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਧਰ ਲਾਜੋ ਨਮੋਸ਼ੀ ਦੀ ਮਾਰੀ ਹੀ ਪੱਥਰ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
11/08/17


ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ
ਰਮਿੰਦਰ ਫਰੀਦਕੋਟੀ

ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿਓਂ ਮਿਹਨਤੀ, ਆਪਣੇ ਕਿੱਤੇ ‘ਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਕੰਮ ਕਾਜ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇਨਸਾਨ ਤੇ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚੱਲਿਆ ਕਦੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ 50 ਸਾਲ ਅੱਖ ਦੇ ਫੋਰ ‘ਚ ਹੀ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰ ਗਏ। ਇਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ ਚਾਅ ਜਿਹਾ ਚੜਿਆ ਕਿ ਨਾਨਕੀ ਮਿਲ ਆਵਾਂ। ਗੱਡੀ ਸਟਾਰਟ ਕੀਤੀ ਤੇ ਤੁਰ ਪਏ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਨਾਨਕਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ। ਮਨ ਬੜਾ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਤਮਾ ਜੁੜ ਗਈ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨਾਲ, ਕਿਵੇਂ ਨਾਨੇ-ਨਾਨੀ ਨੇ ਚਾਅ ਕਰਨੇ ਦੋਹਤੇ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਅਤੇ ਨਿੱਕਾ ਰਾਮ ਗੁਰੀ ਲੈ ਕੇ ਬਲਾਉਣਾ ਮੈਨੂੰ। ਨਾਨੀ ਦੇ ਘਿਓ ਵਾਲੇ ਪਰੌਂਠੇ ਨਘੋਚਾਂ ਕਰ-ਕਰ ਖਾਣੇ ਵਿਚਾਰੀ ਬੁਰਕੀਆਂ ਪਾਉਂਦੀ ਮੱਲੋ-ਮੱਲੀ ਮੂੰਹ ‘ਚ ਤੇ ਉਧਰ ਨਾਨਾ ਜੀ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਸਾਈਕਲ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਣਾ, ਦੁਪਹਿਰੇ ਤਾਸ਼ ਕੁੱਟਣੀ ਤੇ ਸ਼ਾਮੀ ਜਾਣਾ ਨਰਮਾ ਸੀਲਣ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਬੂਟੇ ਸਿੱਧੇ ਕਰਦੇ ਫਿਰਨਾ। ਜਦੋਂ ਮਾਂ ਬਾਪ ਨੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਲੈਣ ਜਾਣਾ ਨਾਨੀ ਨੇ ਮੱਲੋ ਮੱਲੀ ਰੱਖ ਲੈਣਾ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਮਸਾਂ-ਮਸਾਂ ਆਇਆ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਦੋਹਤਾ ਮੇਰਾ।

ਅਚਾਨਕ ਬਰੇਕ ਮਾਰੀ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਆ ਗਿਆ ਨਾਨਕਿਆਂ ਦਾ ਨਵਾਂ ਘਰ। ਮਾਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕੋਠੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਸੁੱਖ ਨਾਲ। ਉਤਰਨ ਤੇ ਹੀ ਖਾਲੀਪਨ ਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਇੰਞ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਚਾਅ ਮਲਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਅੱਜ ਦੋਹਤੇ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ। ਚਾਹ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਉਪਰੰਤ ਮਾਮੀ ਫਟਾ-ਫਟ ਬੋਲੀ ਕਾਕਾ ਕਦੋਂ ਕੁ ਜਾਣਾ ਵਾਪਿਸ ਅੱਜ ਸ਼ਾਮੀ। ਮਾਮੇ ਵਿਚਾਰੇ ਕਬੀਲਦਾਰੀ ‘ਚ ਉਲਝੇ ਇਉਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਦੌੜ ਨੇ ਹੰਭਾ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ। ਜਾਣਾ ਹੀ ਹੈ ਮਾਮੀ ਜੀ ਜਲਦੀ ਬੜਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮ ਹੈ ਘਰ। ਬੱਸ ਏਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਰ ਲਿਆ ਤੇ ਤੁਰਨ ਲੱਗਿਆ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਦਾ ਹੰਝੂਆਂ ਦਾ ਦਰਿਆ ਇਹ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਉਹ ਨਾਨੇ-ਨਾਨੀ ਵਾਲੀਆਂ ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਬੁਸ਼ਾਰ ਨਿੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਤੇਰੇ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

ਰਮਿੰਦਰ ਫਰੀਦਕੋਟੀ
3 ਫਰੈਂਡਜ਼ ਐਵੀਨਿਊ,
ਨਿਊ ਹਰਿੰਦਰਾ ਨਗਰ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ।
ਮੋਬਾ : 98159-53929


ਗੁਲਾਮਾਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ
 ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੌਰ 'ਹਰਿਆਓ'

ਥਾਣੇਦਾਰ ਹਾਕਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪੈਂਦੇ ਪਿੰਡ ਮਾਜਰੀ ਦੇ ਅਗਾਹਵਧੂ ਤੇ ਸਬਜੀਆਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਆਏ ਕਿਸਾਨ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਹਾੜੇ 'ਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਪਹਿਚਾਉਣ ਦੀ ਲਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਥਾਣੇਦਾਰ ਪਿੰਡ ਮਾਜਰੀ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਕਿਸਾਨ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਘਰ ਪੁੱਛਿਆ। ਪਤਾ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਚਿੱਟੀ ਤਿੰਨ ਮੰਜਲੀ ਕੋਠੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਥਾਣੇਦਾਰ ਹੈਰਾਨ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਇੰਨਾ ਅਮੀਰ…! ਸੋਚਦਿਆਂ-ਸੋਚਦਿਆਂ ਗੱਡੀ ਗੇਟ ਅੱਗੇ ਜਾ ਖੜੀ ਕੀਤੀ। ਅੰਦਰ ਏ.ਸੀ. ਰੂਮ 'ਚ ਮਹਿੰਗੇ ਸੋਫ਼ੇ 'ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਸ਼ਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਬੁਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

"ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੁੱਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਕੋਠੀ 'ਤੇ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫਿਰ ਕੀ ਚਮਤਕਾਰ ਹੋਇਆ?", ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।

"ਆਓ ਦਿਖਾਵਾਂ", ਕਹਿ ਕੇ ਕਿਸਾਨ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੂੰ ਖੇਤ ਵੱਲ ਲੈ ਤੁਰਿਆ। ਖੇਤ ਵਿੱਚ 40-50 ਦੇ ਕਰੀਬ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਿਰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੋਈ ਸਬਜੀਆਂ ਤੋੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੋਈ ਛਾਂਟ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਕੋਈ ਸਬਜੀਆਂ ਥੈਲਿਆਂ 'ਚ ਭਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

"ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖ਼ਰਚ ਵੀ ਤਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਦਿਹਾੜੀ ਵੀ ਤਾਂ ਮਹਿੰਗੀ ਐ", ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ।

"ਨਹੀਂ…ਨਹੀਂ ਥਾਣੇਦਾਰ ਜੀ, ਇਹੀ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਭੇਤ ਐ। ਜੇਕਰ ਖ਼ਰਚਾ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਆਮਦਨੀ ਹੁੰਦੀ । ਆਪਣੀ ਪਹੁੰਚ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਨਸ਼ੇ-ਪਤੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਐ। ਜੇਕਰ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ ਤਾਂ ਹੀ ਨਸ਼ਾ ਮਿਲੂ। ਨਸ਼ਾ ਕਿਹੜਾ ਆਪਾਂ ਪੈਸੇ ਲਾ ਕੇ ਖ੍ਰੀਦਣਾ ਐ, ਮੰਤਰੀ ਜੀ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਉਠਣੀ ਬੈਠਣੀ ਐ। ਵੋਟਾਂ ਵੇਲੇ ਆਪਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸਾਰ ਦਿੰਨੇ ਆਂ, ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੇਰੇ ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦੇ ਹਨ", ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁੱਛਾਂ ਨੂੰ ਵੱਟ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ। ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਦਿਹਾੜੇ 'ਤੇ ਸਨਮਾਨ ਕਿਸਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇੱਕ ਅਗਾਹਵਧੂ ਕਿਸਾਨ ਦਾ……ਜਾਂ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਦਾ! ਥਾਣੇਦਾਰ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਵੱਲ ਗਹੁ ਨਾਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਭਾਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

- ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੌਰ 'ਹਰਿਆਓ'
ਉੱਭਾਵਾਲ, ਸੰਗਰੂਰ
+91-8427405492

12/08/17


 ਨੱਨ੍ਹੀ ਕਹਾਣੀ
ਮਜਬੂਰ

ਸੱਤੀ ਅਟਾਲਾਂ ਵਾਲਾ

 


 

 ਮਜਦੂਰ ਔਰਤ 'ਤੇ ਠੇਕੇਦਾਰ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਗਰਜਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ, 'ਉਠ ਨੀ ਉਠ, ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬੈਠੀ ਰਹੇਗੀ। ਚੱਲ ਕੰਮ ਕਰ।'

'ਸਾਹਿਬ ਹੁਣੇ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ ਸੀ।' ਮਜਦੂਰ ਔਰਤ ਥਥਲਾਓਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ। ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਸੰਵਾਰਦੀ ਹੋਈ ਔਰਤ ਉਠ ਖੜੀ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। ਪਰ, ਪਰਨੇ ਦੀ ਛਾਂਵੇ ਪਏ ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਲੇਰਾਂ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਵਾਂਗ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਸਨ ।

ਏਨੇ ਨੂੰ ਇਕ ਕਾਰ ਆ ਕੇ ਰੁੱਕੀ। ਕਾਰ ਚੋ ਠੇਕੇਦਾਰ ਦਾ ਲੜਕਾ ਨਿਕਲਿਆ ਤੇ ਬਣ ਰਹੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ । ਠੇਕੇਦਾਰ ਬੋਲਿਆ, 'ਚੱਲ ਪੁੱਤ ਚੱਲ, ਗੱਡੀ 'ਚ ਬੈਠ, ਬਾਹਰ ਧੁੱਪ ਬਹੁਤ ਹੈ ।' ਠੇਕੇਦਾਰ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਮਜਦੂਰ ਔਰਤ ਦੇ ਸੀਨੇ 'ਚ ਤੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਜਾ ਖੁੱਭੇ, ਪਰ ਉਹ ਕਰ ਵੀ ਕੀ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਦੋ ਵੇਲੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਹੱਥੋ ਮਜਬੂਰ ਸੀ ।

ਸੱਤੀ ਅਟਾਲਾਂ ਵਾਲਾ (ਹੁਣ ਦੁਬੱਈ, ਵਟਸ-ਅਪ ਨੰਬਰ
971544713889)

23/05/2017

ਨੱਨ੍ਹੀ ਕਹਾਣੀ >>          ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ  >>    


 
ਮਜਬੂਰ
ਸੱਤੀ ਅਟਾਲਾਂ ਵਾਲਾ
ਇਸ਼ਕ
ਵਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਰੰਧਾਵਾ, ਬਟਾਲਾ
ਲਾਚਾਰ
ਸੰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ
ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ
ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਅਮਰੀਕਾ
ਝੁਰੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਝਲਕਦੀ ਮਮਤਾ
ਅਜੀਤ ਸਤਨਾਮ ਕੌਰ
ਮੀਨਾ ਬੂਟੀਕ
ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੰਮਰਾ ਫਗਵਾੜਾ
ਸੁੱਕੇ ਖੂਹ ਦੀ ਮੌਣ
ਸ਼ਿਵਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ
ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਣੀ
ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਬਸਰਾ ਮੈਲਬੌਰਨ
ਬੁੱਢੀ ਦਾਦੀ
ਸਰੁੱਚੀ ਕੰਬੋਜ, ਫਾਜਿਲਕਾ
 ਨੱਥ ਪਾਉਣੀ
ਅਨਮੋਲ ਕੌਰ, ਕਨੇਡਾ
ਸੰਸਾਰ
ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਸੂਹਾ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
ਲੱਛੂ ਭੂਤ
ਰਵੇਲ ਸਿੰਘ ਇਟਲੀ
ਦਾਦਾ ਜੀ ਚਲੇ ਗਏ
ਰਵੇਲ ਸਿੰਘ ਇਟਲੀ
ਬ੍ਰੇਕ ਫਾਸਟ
ਰਵੇਲ ਸਿੰਘ ਇਟਲੀ
ਵਲੈਤੀ ਲਹੂ
ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ “ਮਾਧੋ ਝੰਡਾ”, ਇਟਲੀ
ਜੀਵਨ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ
ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਅਮਰੀਕਾ
ਬਿੱਲੀਆਂ
ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਸੂਹਾ
ਸਭ ਅੱਛਾ ਹੈ
ਅਨਮੋਲ ਕੌਰ, ਕਨੇਡਾ
ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ
ਭਿੰਦਰ ਜਲਾਲਾਬਾਦੀ, ਯੂ ਕੇ
ਚਿੱਟੀ ਬੇਂਈ–ਕਾਲੀ ਬੇਈਂ
ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਸੂਹਾ
ਤੈਨੂੰ ਦੂਰ ਵਿਆਹੂੰ
ਸਿੰਮੀਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਪੁੰਨੀ, ਜਲਾਲਾਬਾਦ
ਓਦੋਂ ਤੇ ਅੱਜ
ਭਿੰਦਰ ਜਲਾਲਾਬਾਦੀ, ਯੂ ਕੇ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਜੂਹ
ਭਿੰਦਰ ਜਲਾਲਾਬਾਦੀ, ਯੂ ਕੇ
ਫੇਸਬੁੱਕ
ਅਨਮੋਲ ਕੌਰ, ਕਨੇਡਾ
ਸਬਕ
ਸਤਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ, ਸ. ਅ. ਸਿੰਘ ਨਗਰ
ਕਿਹਨੂੰ, ਕਿਹਨੂੰ ਭੁੱਲਾਂ?
ਅਨਮੋਲ ਕੌਰ, ਕਨੇਡਾ
ਝਾੜੂ
ਗੁਰਮੇਲ ਬੀਰੋਕੇ, ਕਨੇਡਾ
ਧੰਦਾ ਬਣਾ ਗਿਆ ਬੰਦਾ
ਅਨਮੋਲ ਕੌਰ, ਕਨੇਡਾ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸੋਮੇ
ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ, ਅਮਰੀਕਾ
ਖੂਹ ਦੇ ਡੱਡੂ
ਰਵੀ ਸੱਚਦੇਵਾ, ਆਸਟੇ੍ਲੀਆ
ਘਰ ਵਾਪਸੀ
ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭੁੱਲਰ, ਅਮਰੀਕਾ
ਸੋਗ
ਰੂਪ ਢਿੱਲੋਂ, ਲੰਡਨ
ਉਹ ਮੂਵ ਹੋ ਗਈ
ਅਨਮੋਲ ਕੌਰ, ਕਨੇਡਾ
ਗੋਲਡੀਲੌਕਸ ਤੇ ਤਿੰਨ ਰਿੱਛ
ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਅਮਰੀਕਾ
ਸਾਰੋ-ਛੈ
ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਦਸੂਹਾ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ
ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਕਹਾਣੀ
ਨੀਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ 2
ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ , ਬੌਸਟਨ, ਅਮਰੀਕਾ
ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਕਹਾਣੀ
ਨੀਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ (1)
ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ , ਬੌਸਟਨ, ਅਮਰੀਕਾ
baybus1ਬੇਵੱਸ ਪ੍ਰਦੇਸੀ
ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ ‘ਮਾਧੋ ਝੰਡਾ’, ਇਟਲੀ
ਵੇ ਲੋਕੋ
ਅਨਮੋਲ ਕੌਰ, ਕਨੇਡਾ
ਸਸਤੇ ਬੰਦੇ
ਡਾ. ਸਾਥੀ ਲੁਧਿਆਣਵੀ, ਲੰਡਨ
 

hore-arrow1gif.gif (1195 bytes)


Terms and Conditions
Privacy Policy
© 1999-2015,  5abi.com

www.5abi.com
[ ਸਾਡਾ ਮਨੋਰਥ ][ ਈਮੇਲ ][ ਹੋਰ ਸੰਪਰਕ ][ ਅਨੰਦ ਕਰਮਨ ][ ਮਾਨਵ ਚੇਤਨਾ ]
[ ਵਿਗਿਆਨ ][ ਕਲਾ/ਕਲਾਕਾਰ ][ ਫਿਲਮਾਂ ][ ਖੇਡਾਂ ][ ਪੁਸਤਕਾਂ ][ ਇਤਿਹਾਸ ][ ਜਾਣਕਾਰੀ ]

darya1.gif (3186 bytes)
©1999-2015,  5abi.com